Προσωπικότητες

Ρήγας Βελεστινλής
Νικόλαος Δούμπας
Ανθιμος Γαζής
Κωνσταντίνος Κούμας
Αναστάσιος Παλατίδης
Κωνσταντίνος κοκκινάκης
Δημήτριος Δάρβαρης
Aδελφοί Μαρκίδες Πούλιου
Σινας
Πόποβιτς
Χρηστομάννος
Κοϊμτζόγλου

Ρήγας Βελεστινλής (1757 - 1798)

Ρήγας Βελεστινλής - Φεραίος (1757-1798). Εθνομάρτυρας και πρωτοπόρος, αγωνιστής της εθνικής μας λευτεριάς, όραματιστής μιας βαλκανικής ομοσπονδίας.Τα βιογραφικά στοιχεία που γνωρίζομε για τον Ρήγα είναι λίγα. Γεννήθηκε στο Βελεστίνο της Θεσσαλίας το 1757.
Το όνομα Ρήγας δεν ξέρομε αν είναι το βαπτιστικό του όνομα ενώ το επίθετο Βελεστινλής είναι δηλωτικό του τόπου καταγωγής του και το επέλεξε ο ίδιος , αφού έτσι υπέγραφε. Οι κατοπινοί λόγιοι του προσέθεσαν το επίθετο Φεραίος, επειδή το Βελεστίνο κατείχε το χώρο των αρχαίων Φερών. Γεννήθηκε από εύπορους γονείς. Ο πατέρας του ήταν έμπορος στο Βελεστίνο και τον έλεγαν Κυριαζή και γι' αυτό πολλοί του δίνουν το επίθετο Κυριαζής, και το όνομα Αντώνιος.Ο Ρήγας έζησε τα πρώτα είκοσι περίπου χρόνια της ζωής του στην υπόδουλη Ελλάδα, ενώ τα υπόλοιπα είκοσι στη ξενιτιά και πιο συγκεκριμένα στην Πόλη στη Βλαχία και τη Βιέννη.Τα πρώτα γράμματα λέγεται ότι τα έμαθε από έναν παπά στο Βελεστίνο, κατόπιν φαίνεται να μαθήτευσε κοντά σε γνωστούς δασκάλους, στα σχολεία που ακμάζουν την εποχή αυτή στη Ζαγορά και στα Αμπελάκια.
Ο βιογράφος του Χριστόφορος Περραιβός δίνει την πληροφορία ότι μετά τις βασικές του σπουδές εσχολάρησε στο χωριό Κισσό, αυτό είναι πολύ πιθανό γιατί λόγω της ελλείψεως εκπαιδευτικού προσωπικού την εποχή αυτή, τα σχολεία αυτά κατήρτισαν και δασκάλους. Στη “Σύντομη βιογραφία ” του Ρήγα, αναφέρεται ότι έκανε και τον γραμματοδιδάσκαλο στο χωριό Κισσός του Πηλίου. Στην Κωνσταντινούπολη ο Ρήγας έρχεται γύρω στα 1777-1780.
Την επαγγελματική του πορεία δεν είμαστε πάντα σε θέση να την παρακολουθήσομε με ακρίβεια, όμως στην Πόλη, φαίνεται να είναι όμοια με αυτή που ακολουθούσαν οι περισσότεροι απόδημοι ομογενείς της εποχή του. Δουλεύει ως οικοδιδάσκαλος και γραμματικός σε αρχοντικά Φαναριωτών. Στην Πόλη συνάντησε την οικογένεια των Υψηλάντηδων στην οποία προσλαμβάνεται ως γραμματικός του Αλέξανδρου Υψηλάντη, παππού των Υψηλάντηδων του '21. Έχει δίψα για μάθηση και ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη μόρφωση του. Εκεί κοντά στην οικογένεια των Υψηλάντηδων έμαθε ξένες γλώσσες, πράγμα που ήταν εντελώς απαραίτητο για κάθε Φαναριώτη, που διεκδικούσε θέση στην οθωμανική αυτοκρατορία, ή στις ηγεμονίες. Ο Ρήγας έδειξε πραγματικά καταπληκτική ικανότητα στην εκμάθηση ξένων γλωσσών, και είχε αποκτήσει προχωρημένη εξοικείωση με τα τουρκικά, βλάχικα, γερμανικά αλλά και τα γαλλικά που τα χειριζόταν όπως τη μητρική του γλώσσα. Έμαθε επίσης να παίζει και φλάουτο που το χρησιμοποίησε αργότερα για να παίζει τα τραγούδια του.
Ύστερα από την παραμονή του στην Κωνσταντινούπολη έρχεται στις πλούσιες παραδουνάβιες χώρες όπου “ο ελεύθερος αυτός τόπος είναι ο μόνος κατάλληλος για την ανάπτυξη των ιδεών του, και το μόνο άσυλο των ελευθεροφρόνων Ελλήνων.....” ( όπως γράφει ο βιογράφος του Χριστ. Περραιβός). Εκεί προσλαμβάνεται και εισέρχεται στην υπηρεσία του Μπραγκοβάνου.
Η άποψη ότι δούλεψε σαν γραμματικός του Μαυρογένη την περίοδο που ξεσπάει ο δεύτερος ροσωτουρκικός πόλεμος (1787-1792) μάλλον πρέπει να αναιρεθεί σύμφωνα με νεότερες έρευνες. Παρόλο που δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς εγκαταστάθηκε ο Ρήγας στη Βλαχία γνωρίζουμε ότι το 1780 ήταν στο Βουκουρέστι κανονικά εγκαταστημένος, ως γραμματέας του ηγεμόνα Αλέξανδρου Υψηλάντη, όπου ανάπτυξε μεγάλη δράση. Όπως γράφει ο Περραιβός στη “Σύντομη βιογραφία” του, ο Ρήγας ήταν φιλόπονος, έξυπνος, ζωηρός, εύστροφος και αγαπητός σε όλους, πρόθυμος πάντα να εξυπηρετήσει τους πάντες.
Ο Ρήγας συνέχιζε να μελετά και να παρακολουθεί από κοντά όλη την πνευματική κίνηση της εποχής του. Τότε γνωρίστηκε με το σημαντικό δάσκαλο και πρωτοπόρο σε ριζοσπαστικές ιδέες, Δημήτριο Καταρτζή που είχε τοποθετηθεί στο Βουκουρέστι ως νομικός σύμβουλος του ηγεμόνα. Ο Καταρτζής ήταν ο πρώτος με αναγνωρισμένο κύρος που υποστήριξε τη δημοτική γλώσσα. Η γνωριμία του Ρήγα με τον Καταρτζή και η στενή φιλία τους, τον βοήθησε σημαντικά, στην τελική διαμόρφωση των ιδεών του. Ο Καταρτζής ήταν βαθιά επηρεασμένος από τον γαλλικό Διαφωτισμό και τις θέσεις των Εγκυκλοπαιδιστών και είχε σαν κύριο στόχο του, όπως και ο Ρήγας αργότερα, “την κοινή προκοπή”. Ο Ρουμάνος ιστορικός Ξενοπόλ γράφει ότι το 1780 και ενώ ήταν γραμματέας του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ο Ρήγας δημιούργησε μια μυστική οργάνωση που την ονόμασε Εταιρεία των φίλων και είχε ως έμβλημα το “ Ζήτω η Φιλοπατρία ”.
Το γεγονός αυτό δεν αναφέρεται σε άλλη πηγή. Ο Αρ. Δασκαλάκης στο “Ρήγας Βελεστινλής” υποστηρίζει ότι η εταιρεία αυτή του Ρήγα αν υπήρχε πραγματικά θα πρέπει να ήταν κάποια μασονική στοά και όχι εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση. Τα σχέδια για μια εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση τα τοποθετεί μετά την κάθοδο του Ναπολέοντα στην Ιταλία. Στα 1790 ο Ρήγας μπαίνει στην υπηρεσία του Χριστόδουλου Κυρλιανού ως γραμματέας και θα παραμείνει στη θέση αυτή μέχρι το 1791 που θα τον συνοδεύσει στη Βιέννη . Στους λίγους μήνες της εκεί παραμονής του ο Ρήγας βρίσκει την ευκαιρία να τυπώσει τα πρώτα του βιβλία. Έτσι σε ηλικία τριάντα τριών ετών ο αφανής “ γραμματικός ”
Παρουσιάζεται συγγραφέας τριών βιβλίων. Με τα χειρόγραφα έτοι- μα στις αποσκευές του (ασφαλισμένα μέσα σε μια μαξιλαροθήκη, καθώς έγραφε ο ίδιος αργότερα ) ο Ρήγας κατευθύνεται στα ελληνικά τυπογραφία της Βιέννης για να τυπώσει ότι προλάβει. Τύπωσε τότε μια σειρά διηγήματα, μεταφρασμένα από τα γαλλικά, με τον τίτλο “ Σχολείον των ντελικάτων εραστών ”, και ένα εκλαϊκευμένο εγχειρίδιο αστρονομίας και φυσιογνωσίας με τον τίτλο “ Φυσικής απάνθισμα ”, ακόμα ανήγγειλε και την τύπωση ενός τρίτου βιβλίου, “ Το πνεύμα των νόμων ” του Montesquieu μεταφρασμένο , έκδοση που δεν πρόλαβε να πραγματοποιήσει.
Τον Αύγουστο του 1796 εγκαταλείπει οριστικά την Βλαχία, και έρχεται οριστικά στη Βιέννη όπου αποδύεται σε εκδόσεις χαρτών και βιβλίων, δικών του και ξένων, ξεσηκώνει τους πατριωτικούς κύκλους των ομογενών, παίρνει ηγετική πρωτοβουλία στα απελευθερωτικά σχέδια. Καταστρώνει με φίλους του μακρόπνοα σχέδια εκδοτικών εξορμήσεων, συνδυασμένα με την εθνοδιαφωτιστική προσπάθεια που επέβαλαν οι περιστάσεις .
Τον Οκτώμβρη του 1797 μέσα σε δύο νύχτες τυπωνόταν κρυφά σε 3000 αντίτυπα το επαναστατικό του μανιφέστο, ένα μεγάλο μονόφυλλο πυκνογραμμένο σε μεγάλο σχήμα που περιείχε αρχικά τα πανανθρώπινα συνθήματα, “Ελευθερία - Ισώτης - Αδελφότης ” και περιλάμβανε μια φλογερή Προκήρυξη, έπειτα μια διακήρυξη των Δικαιωμάτων του ανθρώπου και το Σύνταγμα του νέου πολιτεύματος και στο τέλος τον αθάνατο Θούριο.
Οι χάρτες ήταν δύο γεωγραφικοί πίνακες των παραδουναβίων ηγε-μονιών η “ Νέα Χάρτα της Βλαχίας ” και η “ Γενική Χάρτα της Μολδοβίας ”, δύο έργα που αποτελούσαν και υπολογίσιμη ίσως εμπορική επιχείρηση - και η μεγάλη (2*2μ.) δωδεκάφυλλη “ Χάρτα της Ελλάδος ” (1797) γεωγραφικός και ιστορικός πίνακας του αρχαίου και νέου Ελληνισμού, μνημείο πολυμαθείας και φιλοπονίας, πατριδογνωστική εγκυκλοπαίδεια προορισμένη να ανακαλέσει στη μνήμη των ραγιάδων την προγονική τους ιστορία και δόξα. Στον ίδιο χαλκογράφο τύπωσε τότε (1797) και μια εικόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, πλαισιομένη με πορτραίτα στρατηγών και εικονογραφικές παραστάσεις μαχών, σκηνές που αναζωπύρωναν την εθνική περηφάνεια των απογόνων του θρυλικού τιμωρού των Ασιατών.
Από τα βιβλία που τύπωσε το ίδιο εκείνο διάστημα στη Βιέννη ο Ρήγας το ένα, ο “ Νέος Ανάρχασις ” (1797) έχει στενή σχέση με το ιστορικό περιεχόμενο της μεγάλης Χάρτας. Η φανταστική περιήγηση στην αρχαία Ελλάδα ( Voyage du jeune Anacharsis en Grece ) (1788) του Γάλλου αββά J.Barthelemy έργο θαυμαστής αρχαιογνωσίας που το διαθερμαίνει βαθύτατη λατρεία προς το κλασσικό μεγαλείο. Δεύτερο βιβλίο τυπωμένο το ίδιο διάστημα είναι ο “Ηθικός Τρίπους” (1797), ένα τρίπτυχο με “ ηθικό ” περιεχόμενο, έργα λογοτεχνικά, που κατοπτρίζουν τα ήθη των ανθρώπων.
Δεν έχομε βέβαια μπροστά μας το συστηματικό έργο ενός αιωνόβιου σοφού αλλά σποραδικές εκδηλώσεις των ανησυχιών, των αναζητήσεων και των φιλοδοξιών ενός αυτοδημιούργητου - αυτοδίδακτου νέου που δεν γνώρισε συστηματικές σπουδές και πανεπιστήμια, αλλά όμως ανάμεσα στις άλλες απασχολήσεις του καλλιεργούσε τα γράμματα, παθιαζόταν για την κατάκτηση και τη διάδοση των “φώτων”.
Πολλά έχουν ειπωθεί για την επιλογή από τον Ρήγα της Βιέννης ως κέντρο της δράσης του. Η Βιέννη ήταν η πρωτεύουσα της πιο αντιδραστικής αυτοκρατορίας, με στενές σχέσεις με την Τουρκία και είχε δημιουργήσει μια τρομερή αστυνομία που είχε ειδικευτεί στην καταστολή των επαναστατικών κινημάτων. Ο Ρήγας την επέλεξε όμως για ένα ειδικό λόγο. Στην Αυστροουγγαρία υπήρχαν πολυπληθείς ελληνικές παροικίες που είχαν εξελιχθεί πολιτικά σε ριζοσπαστικές. Είναι χαρακτηριστικό ότι το κίνημα του Κατσώνη είχε για κέντρο την Αυστρία. Οι Έλληνες της Αυστροουγγαρίας που αρχικά έγιναν δεκτοί με ευμένεια συναντούσαν μεγάλες δυσκολίες στις δύο τελευταίες δεκαετίες του 18.αι. και αυτό γιατί καθώς αναπτυσσόταν η ντόπια αστική τάξη, παίρνονταν περιοριστικά μέτρα κατά των Ελλήνων. Οι Έλληνες της Αυστρίας λοιπόν ένιωθαν περισσότερο την ανάγκη της εθνικής ελευθερίας και γι` αυτό είχαν συνδράμει ενεργά και γενναιόδωρα στο κίνημα του Κατσώνη.
Ο ελληνισμός της Αυστροουγγαρίας είχε δεχθεί περισσότερο έντονα την επίδραση της Γαλλικής Επανάστασης. Νιώθοντας την ανάγκη μιας εθνικής αποκατάστασης που θα τον προστάτευε είχε δεχθεί με συγκίνηση τα κηρύγματα “ περί έθνους και εθνικής ελευθερίας ” της Γαλλικής Επανάστασης. Είχε δει και εκτιμήσει πολύ σωστά το πρόβλημα “Αλή-πασάς”.
Ο Ρήγας επέλεξε την Βιέννη σαν κέντρο της δράσης του παρόλο που ο στενός του φίλος Πασβάνογλου πίστευε ότι το κίνημα που προετοίμαζε έπρεπε να αρχίσει από το Αιγαίο, από κει που ήταν η καρδιά της Ελλάδας. Στη Μολδαβία και τη Βλαχία κυριαρχούσαν οι Φαναριώτες, όμως ο Ρήγας ήθελε να αποφύγει αυτό τον πειρασμό γιατί δεν πίστευαν στις τολμηρές ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης που στάθηκαν και η βάση των δικών του σκέψεων και εμπνεύσεων. Από τη Βιέννη ο Ρήγας βρισκόταν κοντά στην Ελλάδα, κι αποχτούσε αμέσως επαφή με τους κλέφτες και τους αρματολούς που ήταν η βάση του ενός εθνικού κινήματος. Στη Βιέννη άλλωστε εκδόθηκε και η πρώτη ελληνική εφημερίδα από τους αδερφούς Μακρίδη-Πουλιού στα τέλη του 1790 με τον τίτλο “ Εφημερίς ”.Παρόλο που εκδιδόταν κάτω από την αυστριακή λογοκρισία πρόβαλλε έμμεσα τις εθνικές τάσεις. Στην “ Εφημερίδα ” θα συνεργαστεί και ο Ρήγας και θα την κάνει όργανο προβολής των σκοπών του.
Στη Βιέννη ο Ρήγας είχε οικονομική άνεση παρόλο που δεν είχε συγκεκριμένους πόρους. Έκανε συχνά ταξίδια, κατέλυε σε μεγάλα ξενοδοχεία και τύπωνε τα βιβλία του. Πολλοί μελετητές υποστηρίζουν ότι είχε κάποια οικονομική ενίσχυση από τις γαλλικές υπηρεσίες, με τις οποίες κρατούσε από χρόνια στενή σχέση, αν και μπορεί να είχε μαζέψει δικά του χρήματα την εποχή της κατάρρευσης του τουρκικού στρατού και της φυγής του Μαυρογένη. Ακόμα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Ρήγας συνεργαζόταν στενά με παράγοντες της Βλαχίας που τον κάλυπταν οικονομικά.
Στη Βιέννη επίσης συγκέντρωσε γύρω του ένα κύκλο αφοσιωμένων στις ιδέες και στα προγράμματα του . Ήταν κατά κύριο λόγο νέοι έμποροι που είχαν ενθουσιαστεί με τις γαλλικές ιδέες. Δημιουργήθηκαν διάφοροι κύκλοι στους οποίους μιλούσε ο Ρήγας, που ήταν καλός ρήτορας και κέρδιζε εύκολα το ακροατήριο του. Στη Βιέννη ο Ρήγας συνεχώς κινούταν μεταξύ των Ελλήνων και τους μυούσε στην οργάνωση του, που προετοίμαζε την εθνική εξέγερση. Η επιλογή των προσώπων που μυούσε στα σχέδια του γινόταν προσεκτικά. Στους μυημένους κυκλοφορούσε τα έργα του και κυρίως το “Θούριο”, το επαναστατικό του κήρυγμα. Το κυκλοφορούσε χειρόγραφο που οι μυημένοι το αντέγραφαν και το έδιναν σε άλλους, για να κάνουν το ίδιο και αυτοί, και τα μηνύματα του έτσι έφταναν ως την Ελλάδα. "Εφοδιαστικόν ιερέως" της Φιλικής με τα σύμβολα και τα αρχικά (ή) ε(λευθερία) ή θ(άνατος). Τελικά συλλαμβάνετε στην Τεργέστη από τις αυστριακές αρχές του 1797 και αφού ανακρίνετε ύστερα από πέντε μήνες, τον παραδίδουν μαζί με άλλους επτά συντρόφους του, στο πλησιέστερο φρούριο της οθωμανικής αυτοκρατορίας στο Βελιγράδι το 1798 όπου τελικά θανατώθηκε.

Αρχή Σελίδας

Νικολαος Δουμπας(1830 - 1900)

Ένας από τους διακεκριμένους Μακεδόνες, τιμώμενος ιδιαίτερα στη Αυστρία και ξεχασμένος στην Ελλάδα.

Η κεντρική είσοδος του περιφήμου Μεγάρου Μουσικής στο κέντρο της Βιέννης, που είναι έδρα της Φιλαρμονικής της Βιέννης,
βρίσκεται επί της οδού Ν. Δούμπα.
Το διάσημο ανά τον κόσμο επιβλητικό χρυσοποίκιλτο Μέγαρο ανήκει στο Σωματείο των Φίλων Μουσικής της Βιέννης, το περιώνυμο Μουσικφεράϊν.
Το Μέγαρο αποτελεί απώτερο όνειρο κάθε κλασικού καλλιτέχνη παγκοσμίου κύρους, προκειμένου να περιληφθεί
στους βασικούς συντελεστές των μοναδικής σημασίας μουσικών εκδηλώσεων της Αυστριακής πρωτεύουσας, που γίνονται σ’ αυτό.
Επίσης, ο τάφος του Ν. Δούμπα βρίσκεται σε άκρως τιμητική θέση, έχοντας αριστερά του τους τάφους των μεγάλων μουσουργών Μπραμς και Στράους,
στο κεντρικό νεκροταφείο της Βιέννης, στον τομέα που αναπαύονται κοντά του οι διασημότεροι των μουσικών, όπως Μοζαρτ, Μπετόβεν και άλλοι.
Η Αυστριακή πόλη Τάτεντορφ τον έχει ανακηρύξει ευεργέτη και του έχει αφιερώσει μνημείο σε κεντρική της πλατεία,
έχει επίσης δώσει το όνομά του σε πλατεία, δρόμο και πάρκο.
Ποίος ήταν όμως ο Ν. Δούμπας, που η Αυστρία τιμά με τέτοιες μοναδικές διακρίσεις και στη Ελλάδα παραμένει άγνωστος στους περισσοτέρους;

Το Σωματείο Μουσικφεράϊν ιδρύθηκε το 1812 από εγκρίτους πολίτες της Βιέννης, στο οποίο ο Μπετόβεν έγινε ήδη από το 1814 επίτιμο μέλος
και ο Αυτοκράτορας της Αυστρο-Ουγγαρίας το έθεσε υπό την αιγίδα του. Το καλλιεπέστατο Μέγαρο Μουσικής ανηγέρθηκε το 1870,
με σχέδια του πολύ γνωστού ανά την Ευρώπη Δανού μεγάλου Αρχιτέκτονα Θεοφίλου φον Χάνσεν και προσωπική επιμέλεια και σημαντική οικονομική δωρεά
του Αντιπροέδρου του Μουσικφεράϊν και καταγομένου από την Βλάστη Μακεδονίας Νικολάου Δούμπα.
Ο Θεόφιλος φον Χάνσεν ήταν επίσης προσωπικός Αρχιτέκτονας, των μεγάλων εθνικών ευεργετών αδελφών Σίνα και πολλά δημιουργήματά του κοσμούν την Αθήνα,
τα κυριότερα των οποίων απετέλεσαν δωρεές των αδελφών Σίνα, όπως π.χ. Ακαδημία Αθηνών, Εθνικό Αστεροσκοπείο και άλλα.
Ο Νικόλαος Δούμπας ήταν υιός του αρχικά πάμπτωχου αυτοδίδακτου μετανάστη και μετέπειτα επιτυχημένου εμπόρου και εθνικού ευεργέτη Στεργίου Δούμπα(1794-1870),
ο οποίος μαζί με τους αδελφούς του Θεόδωρο και Νικόλαο, ακολουθώντας το μεταναστευτικό προς την Αυστρο-Ουγγαρία ρεύμα της εποχής του, διέφυγε από την Βλαστη
περί το 1817 και από την Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα κατέφυγε στην Αυστρία. Εκεί οι τρεις αδελφοί Δούμπα συνέστησαν την εμπορική εταιρεία ¨Αδελφών Δούμπα¨
και ασχολήθηκαν με ιδιαίτερη επιτυχία με το εμπόριο και την υφαντουργία βάμβακος. Μετά τον θάνατο των αδελφών Θεοδώρου και Νικολάου,
την εταιρεία διηύθυνε ο Στέργιος Δούμπας, ο οποίος απέκτησε μεγάλη περιουσία και μεταξύ άλλων,
όχι μόνο διαφαίνεται ότι στήριξε οικονομικά τη Φιλική Εταιρεία, αλλά προσέφερε υποτροφίες σε παιδιά της Αυστρίας και της Ελλάδας,
προίκιζε σχολεία στην Αυστρία και Ελλάδα και υπήρξε εκ των μεγάλων δωρητών του Πανεπιστημίου των Αθηνών.
Ο άλλος υιός του Στεργίου, ο Μιχαήλ, έγινε Διοικητής της Εθνικής Τραπέζης της Αυστρίας, ενώ ο εγγονός του Βαρώνος Δούμπας, ήταν Πρέσβης της Αυστρο-Ουγγαρίας στην Ουάσιγκτον,
κατά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ας παρακολουθήσουμε όμως εν συντομία τη διαδρομή του Νικολάου Δούμπα, που γεννήθηκε στη Βιέννη το 1830 και πέθανε το 1900. Το 1853, σε ηλικία 23 ετών, μετοίκησε στην πόλη Τάταντορφ, και με τη στήριξη του πατέρα του αγόρασε εκεί ένα υφαντουργείο βάμβακος.
Με την εργατικότητα και καλή συμπεριφορά του έγινε ιδιαίτερα αγαπητός στους εργαζόμενους και τους συμπολίτες του, κάνοντας, όπως ο πατέρας του,αγαθοεργίες.
Στήριζε δαπάναις του την εκπαίδευση των νέων με την ανέγερση Σχολείων και με υποτροφίες. Διατηρώντας την Ορθόδοξη πίστη του πατέρα του, στάθηκε παράλληλα αρωγός της τοπικής εκκλησίας, προς την οποία έκανε διάφορες δωρεές.
Έγινε επίσης μαικήνας των καλών τεχνών. Ήταν προσωπικός φίλος εξεχόντων μουσικών, όπως του Ριχάρδου Βάγκνερ και άλλων. Αρχικά εξελέγη στην τοπική Βουλή και αργότερα στο Αυστριακό Κοινοβούλιο, στην ανέγερση του Ελληνοπρεπούς κτιρίου του οποίου πρωτοστάτησε και συνέβαλε οικονομικά.
Το Μέγαρο Μουσικής της Βιέννης οφείλεται στον Νικόλαο Δούμπα, γιά το οποίο ο πατέρας του και αυτός συνέβαλαν με δωρεές. Εις αναγνώριση των μεγάλων συνεισφορών του στις Τέχνες, τα Γράμματα και την Βιομηχανία, απέκτησε πολλές διακρίσεις και θέσεις,
όπως π.χ. του Επιτίμου Μέλους της Ακαδημίας Καλών Τεχνών της Βιέννης και άλλες.

Αρχή Σελίδας

Δημήτριοςς Δάρβαρης

1757, Κλεισούρα δυτικής Μακεδονίας – 1833, Βιέννη

Ο Δημήτριος Δάρβαρης υπήρξε λόγιος με ευρεία πανεπιστημιακή μόρφωση και σημαντικό συγγραφικό έργο, αποτελούμενο κυρίως από μεταφράσεις
και άλλα εγχειρίδια εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Γιος του Νικολάου Δάρβαρη, ενός ευκατάστατου εμπόρου εγκατεστημένου στο Σεμλίνο της Ουγγαρίας, γεννήθηκε στην Κλεισούρα της δυτικής
Μακεδονίας προς τα μέσα του 18ου αιώνα.
Διδάχθηκε τα στοιχειώδη γράμματα στη γενέτειρά του και όταν έγινε δώδεκα ετών μετέβη με τον αδελφό του Ιωάννη στο Σεμλίνο
για να σπουδάσει [Γιομπλάκης, 1971: 315]. Παρόλο που η οικογένειά του τον προόριζε ως διαχειριστή της εμπορικής της επιχείρησης,
ο νεαρός Δάρβαρης δεν φαινόταν να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των γονιών του καθώς παρουσίαζε μια έμφυτη τάση στα γράμματα. Έτσι, στάλθηκε στην ελληνοσλαβική σχολή της Σούρμας, στην πόλη του Σιρμίου Ρούμαν, προκειμένου να καλλιεργήσει την έφεσή του στις θεωρητικές σπουδές. Εκεί παρέμεινε τρία χρόνια και διδάχθηκε την ελληνική, σλαβική και βουλγαρική γλώσσα παράλληλα με ιστορία και γεωγραφία [Γιομπλάκης, 1971: 317]. Χαρακτηριστική υπήρξε η κλίση του στη γλωσσομάθεια και οι πολύ καλές επιδόσεις του, τις οποίες αναγνώρισαν οι καθηγητές του και τον προέτρεψαν να συνεχίσει τις σπουδές του στο Neusatz.
Στο εκπαιδευτικό αυτό ίδρυμα διδάχθηκε επιπλέον αρχαία ελληνικά από τον φημισμένο Καστορινό Γεώργιο Λεοντιάδη. Όταν ολοκλήρωσε
τη φοίτησή του επέστρεψε στο Σεμλίνο για να παρακολουθήσει τα μαθήματα του ιατροφιλοσόφου Κωνσταντίνου Ιωαννίτη. Το 1777 αναχωρεί
για το Βουκουρέστι προκειμένου να σπουδάσει φιλοσοφία στην Ακαδημία της πόλης, όπου και του δίνεται η δυνατότητα να εκτεθεί
στη διδασκαλία των διακεκριμένων Μανασή Ηλιάδη και Θεοδόσιου Σιλιστριανού [Γιομπλάκης, 1971: 317]. Τρία χρόνια αργότερα μετέβη στη Βιέννη, όπου με τη μεσολάβηση του αδελφού του Ιωάννη συναντήθηκε με τον δάσκαλο Θωμά Μανδακάση. Με υπόδειξη του τελευταίου γράφτηκε
στο πανεπιστήμιο της γερμανικής πόλης Halle και παρέμεινε εκεί για τα επόμενα τέσσερα χρόνια περίπου παρακολουθώντας τις διαλέξεις του φιλοσόφου J.B. Eberhard και του μαθηματικού W. Karsten [Γιομπλάκης, 1971: 317]. Ακολούθως, θα εμπλουτίσει το γνωστικό του πεδίο
με φιλολογικά και φιλοσοφικά μαθήματα στο πανεπιστήμιο της Λειψίας και με ενδιάμεσο σταθμό τη Βιέννη θα καταλήξει στο Σεμλίνο.
Εκεί, και για τα επόμενα εννέα περίπου χρόνια, θα αναλάβει την διεύθυνση του τοπικού ελληνικού σχολείου. Κατά τη διάρκεια της σχολαρχίας του επεδίωξε να αυξήσει το κύρος της σχολής και να μορφώσει ικανούς και πολλά υποσχόμενους μαθητές [Γιομπλάκης, 1971: 318-320]. Από τη θέση αυτή αποχωρεί το 1794 αφήνοντας αντικαταστάτη του τον Γ. Αυξεντίδη για να μεταβεί στη Βιέννη
με την προοπτική να εργαστεί ως λογοκριτής σλαβικών βιβλίων. Η ιδέα είχε προταθεί από τον αδελφό του Ιωάννη, που διέμενε στην αυστριακή πρωτεύουσα, αλλά τελικά δεν ευοδώθηκε [Γιομπλάκης, 1971: 318]. Μετά, λοιπόν, την ατυχή έκβαση του φιλόδοξου σχεδίου, ο Δάρβαρης εργάστηκε αμισθί ως διδάσκαλος στην ελληνική παροικία κερδίζοντας την εκτίμηση και το σεβασμό των διανοουμένων και άλλων παραγόντων της ελληνόφωνης κοινότητας [Γιομπλάκης, 1971: 318]. Εγκατεστημένος στη Βιέννη με τους τέσσερις αδελφούς του (Πεντάδα) θα παραμείνει μέχρι και το θάνατό του στη διεύθυνση της εκεί ελληνικής σχολής, που στις μέρες του έγινε κοινοτική. Ο Δ. Δάρβαρης ασχολήθηκε με τη συγγραφή βιβλίων και άλλων συγγραμμάτων ηθοπλαστικού κυρίως περιεχομένου, ενώ παράλληλα επιδόθηκε σε μεταφράσεις έργων από τα ρωσικά, γερμανικά και σλαβικά, που ήταν κατά κανόνα θρησκευτικής και παιδαγωγικής κατεύθυνσης. Ακόμη, μετέφρασε από τα ελληνικά σε ξένες γλώσσες και επεδίωξε να συγγράψει έργα κλασικών στην καθομιλουμένη. Σκοπός του ήταν να χρησιμοποιήσει μια γλώσσα κατανοητή, ώστε να ωφελήσει κατά το δυνατό το ελληνορθόδοξο κοινό του και να συμβάλει στην πνευματική του προαγωγή. Έτσι, διατήρησε ουδέτερη στάση στην αντιπαράθεση για το γλωσσικό ζήτημα, που κυριαρχούσε στις μέρες του [Γιομπλάκης, 1971: 321].
Το μεγαλύτερο ποσοστό των έργων του εκδόθηκε με δαπάνη των αδελφών του και κυρίως του Ιωάννη -πρόκειται για τα βιβλία εκείνα που ο ίδιος όρισε στη διαθήκη του να διανεμηθούν δωρεάν στα ελληνορθόδοξα σχολεία της Αυστρίας. Στα πλαίσια της παιδευτικής του δραστηριότητας για την πρόοδο του γένους εντασσόταν και η συμμετοχή του στον κύκλο που εξέδιδε το περιοδικό Ερμής ο Λόγιος. Η σύνολη προσπάθειά του έβρισκε εμπνευστή και συμπαραστάτη τον υποστηρικτή της πρότασης για μια πιο δραστική πολιτική αναμόρφωση, Ρήγα.
Οι δυο τους γνωρίστηκαν κατά πάσα πιθανότητα στη Μολδοβλαχία όταν ο Δάρβαρης σπούδαζε και ο Ρήγας υπηρετούσε ως γραμματέας των Ελλήνων ηγεμόνων [Γιομπλάκης, 1971: 319].
Σημαντική κρίνεται η εικασία ότι ο Δάρβαρης είχε κάποια ανάμειξη στα σχέδια και τις δραστηριότητες του Ρήγα.

Αρχή Σελίδας

Γαζής Άνθιμος [1758 1828]

Γαζής Άνθιμος [1758, Μηλιές Πηλίου – 1828, Ερμούπολη Σύρου]

Κληρικός και δάσκαλος συνέβαλε στην εκπαιδευτική προσπάθεια των λογίων της εποχής του, καθώς και στην οργάνωση της Ελληνικής Επανάστασης. Ασχολήθηκε με την εκδοτική επιμέλεια, τη μετάφραση και τη συγγραφή μεγάλου αριθμού έργων και διετέλεσε εκδότης του περιοδικού Ερμής ο Λόγιος, ενώ αργότερα υπήρξε αρχηγικό μέλος της Φιλικής Εταιρίας συμμετέχοντας ενεργά στα πολιτικά και στρατιωτικά δρώμενα του 1821. Καταγόταν από φτωχή οικογένεια από τις Μηλιές του Πηλίου, όπου και γεννήθηκε. Οι γονείς του, Παναγιώτης και Μαρία Γκάζαλη, είχαν αποκτήσει εφτά ακόμη παιδιά. Ο Γαζής –του οποίου το κοσμικό όνομα ήταν Αναστάσιος– έμεινε ορφανός από πατέρα σε ηλικία τριών ετών. Θα διδαχθεί τα εγκύκλια μαθήματα στη γενέτειρά του κοντά στον Άνθιμο Παπαπανταζή καθώς και σε σχολείο της Ζαγοράς, ενώ στα δεκαέξι του χρόνια χειροτονείται διάκονος και τον επόμενο χρόνο. Προκειμένου να βοηθήσει οικονομικά την οικογένειά του μεταβαίνει στη Βυζίτσα του Πηλίου και εργάζεται ως δάσκαλος. Έπειτα από διάστημα ενός έτους αναχωρεί για την Κωνσταντινούπολη, όπου θα υπηρετήσει ως υπάλληλος και ιερέας στο Πατριαρχείο. Την ίδια περίοδο λαμβάνει το αξίωμα του αρχιμανδρίτη και μετονομάζεται Άνθιμος. Το 1789, με την οικονομική ενίσχυση του συγχωριανού του Αγγελή Μαρμαρά, μεταβαίνει στη Βιέννη για να συμπληρώσει τη μόρφωσή του. Μαθαίνει ξένες γλώσσες, μελετά φυσική και μαθηματικά και έρχεται σε επαφή με Έλληνες και ξένους λογίους. Στον κύκλο των γνωριμιών του θα ενταχθούν σταδιακά -μεταξύ άλλων και- οι Κοραής, Βιλλουασόν, Μπαρμπί ντυ Μποκάζ, Τήρς κ.α. . Από το Μάιο του 1796 και με απόφαση της τοπικής ελληνικής κοινότητας διορίζεται προϊστάμενος στον ορθόδοξο ναό του Αγίου Γεωργίου της πόλης. Η ιερατική του δράση θα συνδυαστεί με εκτεταμένη εκδοτική δραστηριότητα. Μέσα στα επόμενα είκοσι περίπου χρόνια μεταφράζει και επιμελείται της έκδοσης μεγάλου αριθμού κειμένων κυρίως επιστημονικού, ιστορικού και γεωγραφικού περιεχομένου. Έτσι, στα 1799 μεταφράζει τη Γραμματική των φιλοσοφικών επιστημών του Άγγλου Μπέντζαμιν Μαρτέν για να ακολουθήσει η έκδοση αρκετών γεωγραφικών χαρτών και η επιμέλεια άλλων έργων, μεταξύ των οποίων η Χημική φιλοσοφία του Φουρκρουά (1802), η Σύνοψις των κωνικών τομών του Καϊλλε (1802) και η Επιτομή της Αστρονομίας του Λαλάντ (1803) . Στα 1800 και για τα επόμενα δεκαπέντε περίπου χρόνια, ασχολείται με τη συγγραφή ενός λεξικού της ελληνικής γλώσσας. Για το σκοπό αυτό έρχεται σε επαφή με γνωστούς λογίους της Βιέννης και του Παρισιού, ανάμεσα στους οποίους οι Βιλλουασόν, Ροσσέττ και Αλτέρ. Τελικά, η προσπάθειά του ολοκληρώνεται με την έκδοση του έργου Λεξικόν Ελληνικόν σε τρεις τόμους (που θα κυκλοφορήσουν στα 1809, 1812 και 1816 αντίστοιχα). Οι ασχολίες του αυτές καθώς και λόγοι υγείας ανάγκαζαν το Γαζή να εγκαταλείπει συχνά τη Βιέννη πραγματοποιώντας σύντομες επισκέψεις κυρίως στον ελλαδικό χώρο . Κάποιες πηγές μάλιστα τον φέρουν να παραιτείται της θέσης του εφημέριου κατά την περίοδο πριν τα 1807, οπότε βρίσκεται στις Μηλιές, για να προσκληθεί εκ νέου στην αυστριακή πρωτεύουσα το 1807 . Την ίδια χρονιά θα βρεθεί και στην Βενετία προκειμένου να επιμεληθεί της έκδοσης δύο συγγραμμάτων, της Ελληνικής Βιβλιοθήκης καθώς και της Γεωγραφίας του Μελετίου. Στα 1811, με την υποστήριξη της Φιλολογικής Εταιρίας του Ιασίου, του μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιου και τη συμβολή άλλων Ελλήνων λογίων, θα προβεί στην έκδοση του δεκαπενθήμερου περιοδικού Ερμής ο Λόγιος. Στο έντυπο αυτό -που κυκλοφορεί για πρώτη φορά την 1η Ιανουαρίου του εν λόγω έτους- δημοσιεύονταν μελέτες φιλολογικού, γλωσσικού και γενικότερου εκπαιδευτικού ενδιαφέροντος, καθώς και κείμενα που αφορούσαν στα πνευματικά δρώμενα της κεντρικής Ευρώπης και των ελληνόφωνων περιοχών εν γένει. Συνεργάτες του στο περιοδικό ήταν μεταξύ άλλων οι Θεόκλητος Φαρμακίδης και Κωνσταντίνος Κοκκινάκης, ενώ καθοδηγητικό και συμβουλευτικό ρόλο στην όλη προσπάθεια είχε ο Αδαμάντιος Κοραής. Ο Γαζής θα παραμείνει στην διεύθυνση έως και το Νοέμβριο του 1813 συνεχίζοντας, όμως, τη συνεργασία του με το περιοδικό μέχρι και το 1821, οπότε διακόπτεται η κυκλοφορία του. Παράλληλα, δραστηριοποιείται για την προώθηση άλλων κοινωφελών σκοπών πνευματικού περιεχομένου. Από το 1811 συμμετέχει με τον Γρηγόριο Κωνσταντά στην προσπάθεια για την δημιουργία ανώτερης σχολής στις Μηλιές του Πηλίου αναλαμβάνοντας να συγκεντρώσει τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους από κοινού με βιβλία και όργανα διδασκαλίας. Η ανέγερση του κτιρίου θα αρχίσει τελικά στα 1814 με συνδρομές της ελληνικής κοινότητας της Βιέννης και εισφορές των κατοίκων . Την ίδια περίπου περίοδο (1815) αναμειγνύεται ενεργά στην ίδρυση της Φιλομούσου Εταιρίας της Βιέννης , ενώ γνωρίζεται και με τον Ιωάννη Καποδίστρια. Υπήρξε, επίσης, αντεπιστέλλον μέλος της Φιλολογικής Εταιρίας Βουκουρεστίου, που είχε ιδρυθεί από το φίλο και συνεργάτη του μητροπολίτη Ιγνάτιο. Η περαιτέρω δράση του θα αποκτήσει σταδιακά και πολιτικό χαρακτήρα. Έχοντας παραιτηθεί από τη θέση του εφημέριου στο ναό του Αγίου Γεωργίου (Οκτώβριος 1815), αναχωρεί στα 1816 για την Οδησσό πιθανότατα με σκοπό να εξασφαλίσει συνδρομές για τη σχολή του Πηλίου. Εκεί, παρά τις αρχικές του αντιρρήσεις θα μυηθεί από τους Σκουφά και Τσακάλωφ στην Φιλική Εταιρία για να λάβει γρήγορα σημαντική θέση στην ιεραρχία του κινήματος . Θα ακολουθήσει επίσκεψή του στην Κωνσταντινούπολη για να προβεί εν συνεχεία σε διετή περιοδεία στον ελλαδικό χώρο (1817-18) -αρχικά στη Φωκίδα και κατόπιν σε περιοχές της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας- ως απεσταλμένος των Φιλικών. Η δράση του θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια στην ιδιαίτερη πατρίδα του, όπου έχοντας κατηχήσει πολλούς οπλαρχηγούς της ευρύτερης περιοχής, θα κηρύξει τελικά την 1η Μαίου του 1821 την επανάσταση στις Μηλιές και κατόπιν σε άλλες περιοχές του Πηλίου .Ωστόσο, γρήγορα το κίνημα καταστέλλεται και ο Γαζής μεταβαίνει στην Σκιάθο κι εν συνεχεία στην Πελοπόννησο για να λάβει μέρος στις πρώτες Εθνοσυνελεύσεις ως εκπρόσωπος της Θεσσαλίας. Τα επόμενα χρόνια θα εκλεγεί από το βουλευτικό σε επιτροπή επιφορτισμένη με την ευθύνη της διευθέτησης στρατιωτικών ζητημάτων (Μάιος 1824) και αργότερα σε αντίστοιχη πενταμελή επιτροπή με σκοπό την οργάνωση της εκπαίδευσης (Ιούλιος 1824). Προς το τέλος της ζωής του ο Γαζής στρέφεται στην εκπαίδευση αναλαμβάνοντας τη διεύθυνση σχολής στην Τήνο και κατόπιν στην Ερμούπολη της Συρου . Εκεί, θα πεθάνει τελικά στις 28 Νοεμβρίου (10 Δεκεμβρίου) του 1828. Με τη διαθήκη του κληροδοτεί τμήμα της περιουσίας του στη σχολή που ο ίδιος είχε ιδρύσει στις Μηλιές.

Ε. ΑΜΥΓΔΑΛΑΚΗ Α. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ

Αρχή Σελίδας

Κοκκινάκης Κωνσταντίνος [1781, Χίος – 1831, Αίγινα

Κοκκινάκης Κωνσταντίνος [1781, Χίος – 1831, Αίγινα] Συγγραφέας, ποιητής και μεταφραστής πολλών θεατρικών έργων και εκπαιδευτικού χαρακτήρα εγχειριδίων, έζησε για μεγάλο διάστημα στην Βιέννη, όπου και διετέλεσε εκδότης του Λόγιου Ερμή κατά την κρίσιμη πενταετία πριν την Ελληνική Επανάσταση. Έλαβε τα πρώτα μαθήματα στη γενέτειρά του έχοντας ως δάσκαλο τον αδελφό του Θεοδόσιο, από τον οποίο διδάχθηκε ελληνικά, μαθηματικά καθώς και την ιταλική γλώσσα. Εν συνεχεία, φοίτησε σε σχολεία της Κωνσταντινούπολης και του Βουκουρεστίου, πόλεις στις οποίες βρέθηκε μαζί με τον αδελφό του. Περίπου στα 1800 θα μεταβεί στη Βιέννη με σκοπό να συνεχίσει τις σπουδές του, αλλά σύντομα και λόγω οικονομικών δυσχερειών θα αρχίσει να εργάζεται σε εμπορικό γραφείο της αυστριακής πρωτεύουσας. Τα πνευματικά του ενδιαφέροντα πολύ γρήγορα θα τον στρέψουν και σε φιλολογικού περιεχομένου ασχολίες. Μέσα στα επόμενα χρόνια πρόκειται να μεταφράσει από τα γαλλικά και γερμανικά αρκετά θεατρικά –κυρίως– έργα. Έτσι, το 1801 θα κυκλοφορήσει στη Βιέννη την κωμωδία του Kotzebue Πτώχεια και Ανδρεία, καθώς και τα δραματικά έργα του ίδιου συγγραφέα Κόρσαι και Μισανθρωπία και Μετάνοια. Το τελευταίο ήταν αφιερωμένο στους εκδότες του, αδελφούς Ιωάννη και Θεόδωρο Μπακάλογλου. Η δραστηριότητά του αυτή θα συνεχιστεί το 1806, οπότε κατόπιν συστάσεως του Αδ. Κοραή μεταφράζει στην καθομιλουμένη τον Ταρτούφο του Μολιέρου, για να ακολουθήσει τα επόμενα χρόνια η Ιστορίας του εμπορίου Επιτομή του Ιωσήφ Νόβακ (1809). Το συγκεκριμένο εγχειρίδιο απευθυνόταν κυρίως στους Έλληνες εμπόρους της πόλης, με δαπάνες των οποίων και εκδόθηκε. Στα 1812 θα αποδώσει στα ελληνικά το Επιτομή της Γενικής Ιστορίας του Γάλλου Δομαιρόν που κυκλοφόρησε σε τρεις τόμους, και εν συνεχεία την κωμωδία του Μολιέρου Ο Φιλάργυρος (1816). Το 1818 και μετά από παράκληση των υπευθύνων του ελληνικού θεάτρου Οδησσού, θα μεταφράσει το ρωσικό ιστορικό δράμα Στρελίτζοι του I.M. Babo, το οποίο αφιερώνει στην εκεί ελληνική κοινότηταΑπό το 1816 είχε αναλάβει από κοινού με τον Θεόκλητο Φαρμακίδη την έκδοση του περιοδικού Ερμής ο Λόγιος έπειτα από παρότρυνση του Κοραή. Παρέμεινε στη θέση αυτή συνεχίζοντας το έργο του και μετά την αποχώρηση του συνεργάτη του. Την περίοδο αυτή, παράλληλα με τα εκδοτικά του καθήκοντα παρουσιάζει και συγγραφικό έργο δημοσιεύοντας στο περιοδικό μεγάλο αριθμό δικών του μελετών .Διευθύνει το Λόγιο Ερμή έως και το 1821, έτος κατά το οποίο θα δεχθεί -αμέσως μετά την έναρξη της επανάστασης- εντονότατες πιέσεις από την αυστριακή κυβέρνηση προκειμένου να σταματήσει την έκδοση του. Ταυτόχρονα, αναγκάζεται να δημοσιεύσει στο τελευταίο φύλλο (με ημερομηνία 1η Μαίου 1821) τον αφορισμό κατά του κινήματος, που εξέδωσε ο πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε΄ και Ο ίδιος θα συλληφθεί από την αυστριακή αστυνομία με την κατηγορία της συμμετοχής στις επαναστατικές ενέργειες των Ελλήνων και θα φυλακιστεί μαζί με άλλους συμπατριώτες του για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Θα αφεθεί, τελικά, ελεύθερος το 1825 και θα επιστρέψει στην Ελλάδα. Τον Απρίλιο του ίδιου χρόνου θα αποδεχθεί στην Αίγινα πρόταση της κυβέρνησης να εργαστεί για την αναδιοργάνωση της εκπαίδευσης και θα επιφορτιστεί με την ευθύνη της μετάφρασης ξένων διδακτικών συγγραμμάτων, που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν ως σχολικά εγχειρίδια Αποδίδει στα ελληνικά το γαλλικό έργο του Φραγκήρου με τίτλο Διδασκαλία της διαγραφικής ή γραμμικής ιχνογραφίας, που προοριζόταν για χρήση στα αλληλοδιδακτικά σχολεία, και εν συνεχεία μεταφράζει την Καθολική Ιστορία του Γερμανού Ροτιγέρου Θα πεθάνει στις 16 Φεβρουαρίου του 1831 και θα ταφεί στην Αίγινα στο κτήμα του φίλου του Αλέξανδρου Κοντοσταύλου. Στην πρωτότυπη συγγραφική του παραγωγή περιλαμβάνεται η Γενική Ιστορία, έργο που καλύπτει την περίοδο από τα αρχαία χρόνια έως και το 1825, καθώς και πολλά πατριωτικού περιεχομένου ποιήματα. Μεταξύ άλλων του αποδίδεται το -ιδιαίτερα γνωστό κατά την επανάσταση τραγούδι- Ω λυγερόν και κοπτερόν σπαθί μου.

Αρχή Σελίδας

Κούμας Κωνσταντίνος 1777, Λάρισα - 1836, Τεργέστη

Κούμας Κωνσταντίνος [1777, Λάρισα - 1836, Τεργέστη Λόγιος, δάσκαλος και συγγραφέας, με αξιόλογη πανεπιστημιακή μόρφωση και αναμορφωτική δράση στα εκπαιδευτικά πράγματα, εμπνεόμενη από τα ιδεώδη του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Οπαδός του Κοραή με σημαντική φιλοσοφική κατάρτιση, ήρθε σε σύγκρουση με την κατεστημένη εκκλησιαστική αντίληψη στο χώρο της παιδείας προωθώντας αλλαγές προς ένα 'θετικού' τύπου εκπαιδευτικό πρότυπο. Γιος του γουναρά Μιχαήλ και της Αβραμίκης μεγάλωσε στη Λάρισα σε μια σχετικά εύπορη οικογένεια. Το 1787 μετακομίζουν στον Τύρναβο, όπου θα παρακολουθήσει για πρώτη φορά μαθήματα στο σχολείο που διευθύνει ο οικονόμος της εκκλησίας του Τυρνάβου Ιωάννη Πέζαρος . Αποφοιτώντας στα 19 του χρόνια έχει διδαχθεί αρχαίους Έλληνες κλασικούς και βασικές αρχές της φιλοσοφίας από κοινού με μαθηματικά και φυσική, στα οποία φαίνεται να παρουσιάζει ιδιαίτερη κλίση . Κατόπιν θα επιστρέψει στην πατρίδα του και θα αποδεχθεί την πρόταση του Λαρισινού δεσπότη Διονύσιου Καλιάρχη, να υπηρετήσει σε μια φαναριώτικη αυλή των Παρίστριων Ηγεμονιών Όντας μη ικανοποιημένος από την εκεί παραμονή του στην οικογένεια των Υψηλάντηδων, αποφασίζει πολύ γρήγορα να επιστρέψει στη Λάρισα, όπου θα ικανοποιήσει την μύχια επιθυμία του για διδασκαλία . Σημαντική για την άσκηση των διδακτικών του καθηκόντων στάθηκε μια προηγούμενη εξοικείωση του με την άλγεβρα, την οποία απέκτησε κατά την διάρκεια της μαθητείας του κοντά στον Κεφαλλονίτη γιατρό Σπυρίδωνα Ασάνη στα Αμπελάκια. Έτσι, στις αρχές του 1797 αναλαμβάνει να διδάξει στη σχολή της Λάρισας. Τον Οκτώβρη του επόμενου χρόνου παντρεύεται τη γυναικαδελφή του διδασκάλου του Πέζαρου και κάτω από την πίεση οικονομικών προβλημάτων αποχωρεί για το σχολείο της Τσαριτσάνης. Εκεί διδάσκει ελληνικά και επιστημονικά μαθήματα στην απλοελληνική κατά τα πρότυπα των δημοτικιστών και εισάγει ως νέο μάθημα την άλγεβρα. Παράλληλα με τις διδακτικές του υποχρεώσεις δεν παύει να κηρύττει το λόγο του Ευαγγελίου από τον άμβωνα. Στα 1799 ο Κούμας αποκτά μια κόρη χάνει, όμως, την γυναίκα του. Βαθύτατα λυπημένος καταφεύγει στα Αμπελάκια, όπου ασχολείται από κοινού με τον Ασάνη με την μετάφραση του έργου του Abbe de la Caille Περί κωνικών τομών. Το κείμενο θα τυπωθεί στη Βιέννη το 1803. Πριν τα τέλη του 1803 θα ακολουθήσει τον Άνθιμο Γαζή στη Βιέννη μετά από πρόσκληση του τελευταίου για συνεργασία πάνω στη σύνταξη και έκδοση ελληνικού λεξικού. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν κατέστη δυνατό όταν ο Α. Γαζής δεν τόλμησε τελικά να υλοποιήσει το εγχείρημά τους . Έτσι, ο Κούμας παρέμεινε στη Βιέννη ως οικοδιδάσκαλος στο σπίτι του Στέφανου Μόσχου και παράλληλα σπούδαζε στο τοπικό πανεπιστήμιο καθαρά και εφαρμοσμένα μαθηματικa. Εκείνη την περίοδο θα ασχοληθεί με μεταφράσεις έργων από τα γαλλικά στα αρχαία ελληνικά, τη γλώσσα που θεωρούσε ότι αρμόζει στη συγγραφή των μαθηματικών επιστημών. Το 1807 υπήρξε για τον Κούμα μια δύσκολη χρονιά, καθώς μετά τον θάνατο του πατέρα του περιήλθε σε δεινή οικονομική κατάσταση. Απαντώντας σε πρόσκληση των κατοίκων της Σμύρνης φτάνει τον Ιούνιο του 1809 με την οικογένειά του στην πόλη για να συνεργαστεί με τον Κωνσταντίνο Οικονόμου στη νέα Δημόσια Σχολή που είχε ιδρυθεί στην πόλη. Εκεί θα διδάξει μαθηματικά, φιλοσοφία, πειραματική φυσική, γεωγραφία και ηθική, ενώ θα οργανώσει φυσικά και χημικά πειράματα εξοπλίζοντας τη σχολή με τα αντίστοιχα όργανα. Η διδασκαλία των θετικών επιστημών, που στηρίζεται σε νεωτεριστικές βάσεις, εκτοπίζει την μέχρι τότε επικρατούσα εκκλησιαστική παιδεία . Αυτό προκαλεί την αντίδραση της παλιάς Ευαγγελικής Σχολής και του ανώτερου κλήρου με αποτέλεσμα να κλείσει η σχολή μετά από ένα χρόνο λειτουργίας. Ο Κούμας, όμως, είναι αποφασισμένος να συνεχίσει το έργο του και έπειτα από την συμπαράσταση του Κοραή επιτυγχάνει την επαναλειτουργία της με την ευθύνη εύρεσης των απαιτούμενων οικονομικών πόρων. Καλύπτει τα έξοδα λειτουργίας της σχολής -η οποία την 1η Σεπτεμβρίου 1810 μετονομάζεται σε Φιλολογικό Γυμνάσιο- διεξάγοντας εράνους μεταξύ των ομογενών. Η περίοδος που ακολουθεί αυξάνει το κύρος και την αίγλη του Γυμνασίου, που ακολουθώντας το πρότυπο των σύγχρονών του ευρωπαϊκών σχολείων γίνεται ευρύτατα γνωστό εντός και εκτός του ελλαδικού χώρου. Το 1813 έπειτα από επίμονη πρόσκληση του Οικονομικού Πατριάρχη Κυρίλλου και της Συνόδου, ο Κούμας αποδέχεται τη σχολαρχεία του Κουροτσεσμείου σχολείου, όπου παραμένει για ένα μόνο χρόνο . Όταν το 1815 παντρεύεται η κόρη του στην Σμύρνη, ο Κούμας θα επιστρέψει στο Φιλολογικό Γυμνάσιο για να διδάξει για δύο περίπου χρόνια. Αυτή την περίοδο το Γυμνάσιο θα γνωρίσει την μεγαλύτερη ακμή του. Σαράντα ετών πλέον ο Έλληνας λόγιος θα μεταβεί στη Βιέννη τον Οκτώβριο του 1817 για να ασχοληθεί με την έκδοση συγγραμμάτων και να εμπλουτίσει το γνωστικό του πεδίο [Χατζηγιάννης, 1959: 297]. Έτσι, θα περιηγηθεί στα Πανεπιστήμια της Γερμανίας και θα γνωρίσει μεγάλα ονόματα συγχρόνων του λογίων, όπως οι Βολφ, Κρουγκ, Σέλλινγκ, Κρούτσερ. Το πανεπιστήμιο της Λειψίας τον ανακηρύσσει διδάκτορα της Φιλοσοφίας και των Καλών Τεχνών αποστέλλοντάς του το αντίστοιχο δίπλωμα στις αρχές του 1820, ενώ η Βασιλική Ακαδημία του Βερολίνου κι εκείνη του Μονάχου με την σειρά της, τον αναγνωρίζουν ως επίτιμο μέλος τους . Έπειτα από αυτή την ιδιαίτερα ωφέλιμη για την πνευματική του κατάρτιση διετή περιπλάνηση, θα πάρει το δρόμο της επιστροφής για την Σμύρνη έχοντας στο ενεργητικό του ένα πλούσιο μεταφραστικό και εκδοτικό έργο. Η σχολή της Σμύρνης, όμως, έχει κλείσει και ο Κούμας αρνείται την πρόταση για τη διεύθυνση της Ευαγγελικής Σχολής. Κατά την διάρκεια της εκεί διαμονής του καταπιάνεται με την μετάφραση του Ελληνογερμανικού λεξικού του Ρεϊμέρου, εργασία που αναγκάζεται να διακόψει με την κήρυξη της ελληνικής επανάστασης . Ολόκληρη η περιουσία του συμπεριλαμβανομένης και της αξιόλογης βιβλιοθήκης του, δημεύονται και ο ίδιος διαφεύγει με αυστριακό πλοίο στην Τεργέστη. Από εκεί θα μεταβεί στη Βιέννη όπου και θα συλληφθεί από την αυστριακή αστυνομία του Μέττερνιχ με την κατηγορία της συμμετοχής σε συνομωσία, γρήγορα, όμως, θα αφεθεί ελεύθερος με περιοριστικούς όρους. Στη Βιέννη θα ολοκληρώσει τη σύνταξη του λεξικού του -του μοναδικού του έργου που κατάφερε να διασώσει- και κατόπιν θα προβεί στην έκδοσή του, ενώ αμέσως μετά θα ασχοληθεί με τη συγγραφή του Ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι το 1831.Το έργο αυτό που εξέδωσε τον ίδιο χρόνο σε 12 τόμους αποτελεί το σημαντικότερο πνευματικό του δημιούργημα. Στο διάστημα μέχρι το 1836 ο Κούμας αρνείται δυο φορές την ανάληψη καθηκόντων σχετικών με τα εκπαιδευτικά δρώμενα στον ελλαδικό χώρο λόγω και της εύθραυστης υγείας του, και μεταβαίνει στην Τεργέστη, όπου πεθαίνει τελικά από χολέρα. Η πνευματική παραγωγή του Κούμα περιλάμβανε πρωτότυπη συγγραφή, μεταφράσεις και σχολιασμό κειμένων. Το σύνολο έργο του διακατεχόταν από βασικές αρχές του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού, όπου ο ορθός λόγος διαδραμάτιζε πρωτεύοντα ρόλο, ενώ ο φιλοσοφικός του στοχασμός παρουσίαζε σαφή την επίδραση του γερμανικού πνεύματος και ιδιαίτερα του I. Kant. Αναφορικά με την γλωσσική του επιλογή παραμένει ''ο πιστότερος και συνεπέστερος οπαδός του Κοραή'', αντίπαλος της αρχαΐζουσας, την οποία θεωρεί ως τροχοπέδη στην διαφωτιστικού χαρακτήρα προσπάθεια για την πρόοδο της ελληνόφωνης εκπαίδευσης. Ο Κούμας πίστευε στον κοινωνικό χαρακτήρα της παιδείας και θεωρούσε πως στην επίτευξη αυτού του στόχου συντελεί κατά αποφασιστικό τρόπο η διδασκαλία σε μια γλώσσα περισσότερο οικεία .

Ε. ΑΜΥΓΔΑΛΑΚΗ
Α. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ

Αρχή Σελίδας

Αναστάσιος Παλατίδης 1800,Μελένικο -1848,Βιέννη

Αναστάσιος Παλατίδης (1800 -1848) Γεννήθηκε στο Μελένικο και πέθανε στη Βιέννη. Θάφτηκε στο νεκροταφείο Sankt Marx, ιδιοκτησίας των δυο ελληνικών εκκλησιαστικών Κοινοτήτων της Βιέννης. Έβγαλε την τετρατάξια Αστική σχολή Μελενίκου, εξακολούθησε τα μαθήματα στα Ιωάννινα, τελείωσε το Γυμνάσιο στο Βουκουρέστι και μετά πήρε το δίπλωμα της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Διετέλεσε πρόεδρος της βιεννέζικης ιατρικής συνδιδακτορίας και ιδιαίτερος γιατρός τής αυτοκρατορικής οικογένειας των Αψβούργων (διαδέχτηκε το γιατρό τής Αυλής βαρόνο Γκράγκερ, του οποίου υπήρξε μαθητής). Τα τελευταία του 18 χρόνια εργάστηκε ως γιατρός του δημοσίου στη Βιέννη. Πνεύμα φιλελεύθερο και ανήσυχο, που διαπνέονταν από ευλαβικό έρωτα προς την πατρίδα, συγκαταλέγεται ανάμεσα στους φωτεινούς εκείνους προδρόμους πού συνετέλεσαν αποφασιστικά στη μόρφωση των ομογενών και στην ηθική αναγέννηση του έθνους. Απ' τη Βιέννη, μυστικό ορμητήριο φιλελλήνων, μα και σκοτεινό μισελληνικό κέντρο της εποχής εκείνης, παρακολουθούσε άγρυπνος τις σκληρές δοκιμασίες του Ελληνικού γένους και δεν έπαψε να μεριμνά για την αναπτέρωση και τη σωτηρία του. Ανάμεσα στους αγώνες του σπουδαίος θεωρείται και αυτός που έκανε για να απαλλαχτεί το Μελένικο απ' την τυραννική διοίκηση του σατράπη Μουστάμπεη, ένα δε σχετικό υπόμνημα του προς το σουλτάνο Μαχμούτ τον Β', το υπογράφουν και οι αδελφοί Αναστάσιος και Κωνσταντίνος Χρηστομάνου. Έγραψε διάφορα βιβλία, ιστορικά, εκπαιδευτικά, ιατρικά και την σπουδαία πραγματεία: «Υπόμνημα ιστορικόν περί της αρχής και προόδου και σημερινής ακμής τού εν Βιέννη ελληνικού συνοικισμού». Εκδόθηκε στη Βιέννη (τυπογραφεία Α. Μπένκου) το 1845. Άφησε όλη την περιουσία του στο «Κοινόν» Μελενίκου, για τα σχολεία του. Το «αγαθοεργό κληροδότημα» περιλάμβανε 26 μετοχές της Εθνικής Τραπέζης Ελλάδος σε μετρητά, τζιβαϊρικά και ειδίσματα, λόζια και ακέραια (νομίσματα και χρεόγραφα) του βασιλικού δανείου του 1834, φιορίνια και κορώνες, κατατεθειμένα όλα στην Εθνική Τράπεζα Αυστρίας, καθώς και πολλά κινητά πράγματα. Εκτελεστές της διαθήκης όριζε Μελενίκιους εγκαταστημένους στη Βιέννη και διαχειριστές της κληροδοσίας: «την εκάστοτε εξάδα της κάπελας της κοινότητας ορθοδόξου εκκλησίας Αγίου Γεωργίου Βιέννης». Έτσι τα σχολεία Μελενίκου εξασφάλιζαν απ' τους τόκους του κληροδοτήματος (200 λίρες το χρόνο) για την συντήρησή τους ως το 1913. Από τότε (εκπατρισμός Μελενικίων), και ως σήμερα, οι ετήσιοι τόκοι (30.000 δραχμές) περιέρχονται στο Γυμνάσιο Σιδηροκάστρου (κτίστηκε με το κληροδότημα). Στη διαθήκη, που φυλάγεται στο Καισαρικό βασιλικό δικαστήριο του Λαντρέχτ (ανοίχτηκε 6-3-1848), σημειώνει σχετικά: «δια να αποδείξω εμπράκτως την ενδόμυχον και την επιθυμίαν μου δια την οποίαν απήλαυσα εκεί προκοπήν, εν ταύτω και την επιθυμίαν μου ότι συνεισφέρω κατά τας δυνάμεις μου εις την αύξησιν του γενναίου προς φωτισμόν της νεολαίας». Για την προσφορά αυτή και γενικά για τις υπηρεσίες προς τη γενέτειρα του, ανακηρύχτηκε μέγας ευεργέτης της Κοινότητας Μελενίκου. Το μνημόσυνο του συνταυτίστηκε από πολλά χρόνια με το γιορτασμό των γραμμάτων στο Σιδηρόκαστρο και η τελετή αποτελεί ένα απ' τα πιο επίσημα γεγονότα της ακριτικής αυτής πόλης.

Αρχή Σελίδας

Aδελφοί Μαρκίδες Πούλιου

. Aδελφοί Μαρκίδες Πούλιου «Εν Βιέννη, Τρίτη τη 31η Δεκεμβρίου 1790». Κυκλοφορεί το πρώτο φύλλο της εφημερίδας «Εφημερίς». Εκδότες, οι αδελφοί Μαρκίδες Πούλιου από τη Σιάτιστα Κοζάνης. Είναι η πρώτη εφημερίδα που εκδίδεται στην ελληνική γλώσσα. Στόχος της, η αφύπνιση του Γένους και η υποστήριξη του Νεοελληνικού Διαφωτισμού Οι εκδότες της, συνεργάτες του Ρήγα Φεραίου, εξέδωσαν στο τυπογραφείο τους σειρά από τα βιβλία του, ενώ ήταν πρωτεργάτες και στην έκδοση της Χάρτας του. Στο τυπογραφείο τους τυπώθηκαν το Μανιφέστο του Ρήγα Φεραίου και τα έργα του «Διακήρυξη των Ανθρώπων», «Σύνταγμα» και «Θούριος». Ο Ρήγας Φεραίος χρησιμοποίησε το τυπογραφείο ως γραφείο του την εποχή που εκδιδόταν η Χάρτα. Γι' αυτό οι αδελφοί Μαρκίδες Πούλιου εκδιώχθηκαν και συνελήφθησαν μετά τη σύλληψη του Ρήγα Φεραίου Οι αδελφοί Μαρκίδες Πούλιου γεννήθηκαν στη Σιάτιστα Κοζάνης και, όπως ο πατέρας τους, αλλά και πολλοί Ελληνες πριν απ'αυτούς, πήραν το δρόμο για την Αυστρία. Επιασαν δουλειά στο τυπογραφείο του Αυστριακού Ιωσήφ Μπαουμάιστερ και γρήγορα ανέλαβαν την επιχείρηση. Εκεί εξέδωσαν τουλάχιστον 56 βιβλία, στο πνεύμα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Το 1790 πήραν άδεια για την έκδοση της εφημερίδας τους. Η «Εφημερίς» κυκλοφορούσε δύο φορές την εβδομάδα και εκδιδόταν ώς το 1797. Η έκδοσή της διακόπηκε με τη σύλληψη του Ρήγα Φεραίου, όταν οι Μαρκίδες Πούλιου συνελήφθησαν ως συνεργάτες του. Η «Εφημερίς» απηχούσε τις προσδοκίες του Γένους για ανεξαρτησία και ελευθερία. Αν και εκδιδόταν στη βασιλική Αυστρία, ήταν η μοναδική εφημερίδα της εποχής που δημοσίευε σε συνέχειες τη Διακήρυξη για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, της τότε πρόσφατης (1789) Γαλλικής Επανάστασης, που έπληττε τα βασιλικά καθεστώτα. Η δράση τους, το εκδοτικό τους έργο και η συνεργασία τους με τον Ρήγα Φεραίο είχαν ενοχλήσει την Υψηλή Πύλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η έρευνα έφερε στο φως επίσημο έγγραφο προς την αυστριακή κυβέρνηση, που υπογράφει ο Φαναριώτης Κωνσταντίνος Υψηλάντης, υφυπουργός Εξωτερικών της Υψηλής Πύλης. Με το έγγραφο η Υψηλή Πύλη ζητεί επισήμως από την αυστριακή κυβέρνηση τη διακοπή της έκδοσης της εφημερίδας και τη σύλληψη των εκδοτών της, γιατί «διέδιδαν πληροφορίες που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα». Οι διώξεις Με τη σύλληψη του Ρήγα Φεραίου, οι αδελφοί Μαρκίδες Πούλιου συλλαμβάνονται. Ο Γιώργος Πούλιος, ως Αυστριακός υπήκοος, εξορίζεται στη Νυρεμβέργη. Πεθαίνει το 1850, έχοντας προλάβει να δει το όραμά του να γίνεται πραγματικότητα: την απελευθέρωση της πατρίδας του. Στον τάφο του υπάρχει η επιγραφή «Τα άνθη ευάνθισαν εις την χώραν μου». Ο αδερφός του διέφυγε στην Ιταλία, όπου συνέχισε την έκδοση εφημερίδων κατά της βασιλείας. Αργότερα, βρέθηκε στα Ιόνια νησιά, όπου ασχολήθηκε και εκεί με την έκδοση εφημερίδας. Στοιχεία για το θάνατό του δεν έχουν βρεθεί.

ΣΑΚΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ

Αρχή Σελίδας